Nowe perspektywy badawcze w IIMCB dzięki grantom z NCN

Mechanizmy starzenia się mózgu, modelowania RNA, walka z antybiotykoopornością i analiza mikrobioty jelitowej – tak szeroki zakres tematów obejmą nowe projekty Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie (IIMCB). Instytut pozyskał blisko 9 mln złotych z Narodowego Centrum Nauki, a wśród pięciorga laureatów, obok profesorów - liderów grup badawczych, znalazły się także dwie doktorantki. Finansowanie w ramach konkursów OPUS 29 i PRELUDIUM 24 pozwoli na realizację kluczowych badań podstawowych.

Badania Prof. Jacek Jaworskiego, kierującego Laboratorium Neurobiologii Molekularnej i Komórkowej IIMCB będą się koncentrowały na tym, jak stan zapalny i starzenie się wpływają na budowę neuronów w mózgu, w szczególności na dendryty, które są niezbędne do komunikacji między komórkami nerwowymi. Celem projektu jest zrozumienie mechanizmów uszkodzenia mózgu związanego ze stanem zapalnym i opracowanie podstaw nowych terapii, które mogą pomóc w zapobieganiu pogorszeniom funkcji poznawczych.

Prof. Janusz Bujnicki wraz z jego zespołem Laboratorium Bioinformatyki iInżynierii Białka, będzie rozwijał metody projektowania cząsteczek RNA i białek, które oddziałują ze sobą w sposób specyficzny dla sekwencji lub struktury RNA. Oddziaływania RNA z białkami tworzą sieć regulacyjną, pozwalającą komórkom kontrolować aktywność genów, utrzymywać równowagę
biologiczną i reagować na czynniki zakaźne. Zespół prof. Bujnickiego zastosuje metody uczenia maszynowego i modelowanie molekularne w celu stworzenia narzędzi do projektowania nowych kompleksów białek z RNA. Najbardziej obiecujące zaprojektowane cząsteczki zostaną zweryfikowane doświadczalnie. Wyniki projektu będą podwaliną do dalszych badań podstawowych oraz do opracowania nowych technologii przydatnych m.in. w biotechnologii i medycynie.

Dr Ewelina Małecka-Grajek, kierująca Laboratorium Biofizyki Pojedynczych Cząsteczek skupi się na problemie antybiotykoodporności – jednym z największych zagrożeń dla współczesnej medycyny. W przyrodzie występują bakteriofagi (lub fagi), czyli wirusy, które są naturalnymi zabójcami bakterii. Celem badania będzie dokładne poznanie, jakich narzędzi używa fag walcząc z bakterią. Wiedza ta posłuży jako plan dla przyszłych badań, w zamierzeniu umożliwiających projektowanie nowej generacji celowanych terapii – inteligentnych leków, które naśladują strategię ataku faga.

Warto podkreślić, że granty trafiły także do Konstancji Gałat oraz Natalii Rzepki - doktorantek z Laboratorium Genomiki Komórkowej.

Celem badania Konstacji Gałat będzie zrozumienie przyczyn niedożywienia u pacjentów z marskością wątroby. Coraz więcej dowodów wskazuje, że problemem nie jest sama dieta, lecz nieprawidłowe wchłanianie składników odżywczych w jelicie cienkim. Projekt badawczy ma dostarczyć wiedzy, która pomogłaby projektować lepsze interwencje żywieniowe poprawiające stan zdrowia i jakość życia osób z marskością wątroby. Dodatkowo, wypracowane podejście będzie mogło być wykorzystane do badania zmian w transporcie przezkomórkowym w innych zaburzeniach, w których zidentyfikowano niedożywienie.

Natalia Rzepka zbada wpływ popularnych barwników spożywczych, tzw. barwników azowych na mikrobiotę. Najnowsze badania wykazały, że niektóre bakterie jelitowe potrafią rozkładać barwniki azowe do amin aromatycznych, które mogą mieć potencjalnie toksyczne działanie. Wykorzystując metody mikrobiologiczne, genomiczne i modele in vitro, projekt badawczy poszerzy wiedzę na temat interakcji powszechnie stosowanych w żywności barwników azowych z mikrobiomem jelitowym. Uzyskane wyniki mogą przyczynić się do aktualizacji przepisów dotyczących bezpieczeństwa żywności, a także wspomóc konsumentów w podejmowaniu bardziej świadomych wyborów żywieniowych.

Granty Narodowego Centrum Nauki dla naukowców IIMCB:

OPUS 29

Jacek Jaworski, 2025/57/B/NZ5/03511, 3 394 027 zł
Destabilizacja morfologii neuronów w chronicznym stanie zapalnym: mechanizmy molekularne oraz identyfikacja potencjalnych związków terapeutycznych
Destabilization of neuronal morphology in chronic inflammation: molecular mechanisms and identification of potential therapeutic agents

Janusz Bujnicki, 2025/57/B/NZ1/03556, 1 822 423 zł
Projektowanie oddziaływań i kompleksów RNA z białkami
Design of RNA–protein interactions and complexes

Ewelina Małecka-Grajek, 2025/57/B/NZ1/03589, 3 287 765 zł
Biologia RNA w interakcjach bakteria-bakteriofag
RNA biology at the phage-bacteria interface

PRELUDIUM 24

Konstacja Gałat, 2025/57/N/NZ2/04076, 197 884 zł
Badanie wpływu dysregulacji transporterów jelitowych oraz zmian architektury na zaburzenia wchłaniania w marskości wątroby.
Uncovering how intestinal transporter dysregulation and architectural changes contribute to malabsorption in cirrhosis.

Natalia Rzepka, 2025/57/N/NZ9/04006, 209 962 zł
Nieznany metabolizm dodatków do żywności: bakteryjny rozkład barwników azowych w jelitach
The hidden metabolism of food additives: microbial breakdown of azo dyes in the gut

Więcej na stronie NCN.